Günlük vaktinin büyük çoğunluğunu oyun oynayarak ve dünyayı keşfederek geçiren çocuklarımıza oyuncak seçerken aklımızda birçok soru işareti olabiliyor. Çocuğumun yaşına uygun oyuncakları nasıl seçebilirim? Çocuklar hangi yaşta hangi oyuncaklarla oynamalı? Bunlar ve benzeri soruların cevaplarını arayan ebeveynler ve eğitimciler için, çocukların yaşlarına uygun oyuncak seçimi ile ilgili merak edilenleri açıklamaya çalıştık.

Çocuk Gelişiminde Oyuncak Seçimi Neden Önemlidir?

• Öncelikle, çocukların yaşına ya da gelişim düzeyine uygun oyuncak seçiminin, fiziksel ve bilişsel gelişimlerini desteklemek için çok önemli olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin, motor becerilerini geliştirme çağında olan bir çocuğun, bisiklet sürmeye başlaması hem kas gelişimini hem de el ve ayak koordinasyonu olumlu etkileyebilir.
• Öte yandan, motor becerilerini geliştirme çağında olan bir çocuğa, daha küçük yaşlardaki çocukların oynadığı oyuncaklar almak çocuğun gelişimine daha az katkıda bulunurken, çocuğun ilgisini de daha az çekebilir. Bu yüzden, çocuk gelişiminde oyuncak seçimi, çocukların dikkatini çekmek için de önemli diyebiliriz. Çocuğun dikkatini çeken ve yaşına uygun bir oyuncak hem çocuğun oyuncakla daha fazla vakit geçirmesini ve daha az oyuncakla, daha fazla fayda elde etmeyi sağlarken bilişsel ve fiziksel yeteneklerini olumlu yönde etkileyebilir.
• Çocuk gelişiminde doğru oyuncak seçiminin, hayal gücü ve yaratıcılığı geliştirdiği için de önemli olduğunu söyleyebiliriz. Çocuklar taklit ve günlük hayatın dramatizasyonu üzerine kurulu oyunlara çok ilgi duydukları için, yaş grubunun dikkatini çekecek kukla gibi oyuncakların, çocukların hayal gücü üzerinde en az kitaplar kadar etkisi olduğunu düşünebiliriz.
Çocuk Gelişiminde Oyuncak Seçimi Önerileri
Çocuk gelişiminde doğru oyuncak seçimi önerilerimizi, yaş aralıklarını göz önüne alarak yapmayı daha pratik bulduk. Ancak unutmamamız gerekir ki her çocuğun özellikleri ve gelişim düzeyi, yaşından bağımsız olarak kendine özel olabilir. Bu sebeple, yazıyı okurken ya da oyuncak seçerken, çocuğunuzun kendi gelişim düzeyine uygun seçeneklere yönelmenizi tavsiye ediyoruz.

2- 3 Yaş Çocuk Gelişiminde Oyuncak Seçimi

2 yaşından itibaren bebeklikten çıkan çocuklarımızın, günlük hayatta gördükleri rutinleri ve yetişkinleri sık sık oyunlarda taklit ettiklerini gözlemlemişsinizdir. Bu durumu, çocuklarımızın hayal gücünü ve drama yeteneklerini geliştirmesi için eşsiz bir fırsat olarak görebiliriz.
• Marangozluk, doktorluk ve benzeri meslek setlerinin, bu dönemde çocukların çok ilgisini çektiğini söyleyebiliriz. Çocuğunuz bu tür setlerle oyun oynarken hem hayal gücünü ve drama yeteneğini geliştirilebilir hem de keyifli vakit geçirebilir. Ayrıca bu tarz oyuncaklar, çocukların ilgi alanlarına karar vermesi ve her mesleğin ayrı değerinin olduğu bilgisini edinmesi konusunda da yararlı olabilir.
• 2- 3 yaş çocuk gelişiminde en çok tercih edilen oyuncaklardan birinin de oyuncak bebekler olduğu söylenebilir. Çocukların günlük hayatı taklit ederken bebek bakımı, evcilik gibi oyunlarına dahil ettiği oyuncak bebekler, hayal gücü ve drama yeteneğini geliştirmek için çok faydalı olabilir. Ayrıca yaygın olanın aksine, erkek çocuklarını da bu tarz bebeklerle oynamaya teşvik etmek hem toplumsal cinsiyet normlarını çocukluktan itibaren yıkmak hem de erkek çocuklarının da bu oyuncakların yararlarından faydalanmaları için önemli olabilir. Bu bebeklerin seçiminde ise farklı ten rengi ve beden yapılarından bebeklere yönelmek, çocukların kalıplaşmış güzellik normlarından etkilenmemesi için tercih edilebilir. Örneğin, piyasada yaygın olarak bulunan beyaz tenli ve zayıf bebeklerle oynayan bir çocuk, ergenliğinde kendi bedeninden memnun olma konusunda sorunlar yaşayabilir. Ancak, yapacağınız farklı seçimler hem çocuğunuzu kalıplaşmış güzellik algılarından koruyabilir hem de gelecekte kendiyle daha barışık bir yetişkin olmasının temellerini atabilir.
• Bu yaş grubu çocukların oyuncak seçiminde, kuklalara da yer verebilirsiniz. Böylece, çocuğunuzun hayal gücü ve yetenekleri gelişirken, birlikte keyifli vakit de geçirebilirsiniz.
• Bu yaş grubundaki çocuklar, kum ve suyla oynamaya da çok meraklı olabilirler. Kumdan kaleler ya da pastalar yapmak, suyla barajlar kurmak gibi oyunlar, çocuğunuzun el becerilerini geliştirirken, alternatif oyunlara yönelmesine ve doğayı keşfetme sürecine katkı sağlayabilir.
3-4 Yaş Çocuk Gelişiminde Oyuncak Seçimi
3- 4 yaş aralığında, çocukların motor becerilerinin geliştiğini söyleyebiliriz. Bu gelişim sürecini, ebeveynlerin çocukları için “hiç yerinde durmuyor, çok hareketli” ve benzeri söylemlerinin arttığı yaş aralığı olarak da düşünebiliriz. Bu sebeple 3- 4 yaş aralığındaki çocuklar için seçilecek oyuncakların, ağırlıklı olarak motor becerilerine yönelik olması gerektiği söylenebilir.
• Bisiklet, sallanan at ya da paten benzeri oyuncaklar tercih edilebilir. Bu tarz oyuncaklar, çocukların motor becerilerini geliştirmelerine ve el- ayak koordinasyonlarının artmasına katkı sağlayabilirler. Ayrıca, çocukların enerjilerini atmaları konusunda da oldukça başarılı oldukları söylenebilir.
• İnce motor becerilerinin gelişimi için, çocuklarımızı örgü örmeye de teşvik edebiliriz. Ebeveyn kontrolünde ve kalın uçlu şişler yardımı ile yapılan örme etkinliği, bu dönemdeki çocuklarımızın fiziksel gelişimi için çok faydalı olabilir.
• Bu yaş grubundaki çocukların fiziksel gelişimine katkı sağlayan oyuncakların yanı sıra bilişsel gelişimlerini de desteklemek için bazı oyuncaklara ihtiyaç olabilir. Takılıp sökülebilen oyuncaklar, oyun hamurları, farklı boyutlardaki renkli küpler ve benzeri ürünler, bu yaş grubu için dikkat çekici olabilir. Bu tarz oyuncaklarla oynarken onlara eşlik edebilir ve yeteneklerini geliştirmesine yardımcı olurken, birlikte keyifli vakit de geçirebilirsiniz.

4-5 Yaş Çocuk Gelişiminde Oyuncak Seçimi

Bu gelişim düzeyindeki çocuklar, artık masabaşı aktivitelerine daha çok vakit ayırmaya başlayabilirler. Hem el becerileri hem de hafıza, üretimde bulunma ve benzeri yetenekleri arttığı için masabaşı işleri daha keyifli hale gelebilir.
• Boyama, kesme, kolaj yapma ve benzeri amaçlarla üretilen oyuncaklar ve kitaplar, bu yaş grubundaki çocukların dikkatini çekebilir. Ayrıca bu tarz oyuncaklarla oynayan çocukların el becerilerinin yanında çözüm üretme, yeni düzenler oluşturabilme, soyut fikirlerini malzemeler aracılığıyla somutlaştırma gibi yetenekleri de olumlu etkilenebilir.
• Eşleştirme oyunları gibi oyuncak setlerinin kullanımı da çocukların hafıza gelişimini destekleyeceği için sıklıkla kullanılabilir.
• Masabaşı oyuncaklarının, toplu kullanıma uygun olması da kriterlerden biri olarak değerlendirilebilir; çünkü bu dönem, çocukların yaşıtlarıyla sosyalleşmeye daha eğilimli oldukları bir çağın başlangıcı olabilir. Böylece, arkadaşlarıyla oynayabilecekleri oyunların seçilmesi, kendini geliştirmenin yanı sıra sosyal becerilerini geliştirmeyi de sağlayabilir.
• Ayrıca, bu dönem çocukların günlük rutinlerini oturtmak konusunda eğilimli oldukları bir dönem de olduğu için, kitap okuma alışkanlığı gibi olumlu günlük rutinler oturtmasını da sağlayabilirsiniz. Bloğumuza göz atarak, çocuklara kitap okuma alışkanlığı edindirmek için yapılabilecekler ve yaşa uygun kitap seçimi konusunda daha fazla fikir alabilirsiniz.

6 Yaş ve Üzeri Çocuklarda Oyuncak Seçimi

6 yaşından itibaren çocukların okul hayatının başladığı göz önüne alınırsa oyuncak seçimi üzerindeki etkimizin giderek azaldığını söyleyebiliriz; çünkü bu dönemdeki çocuklar, okulda koşturarak enerjilerini atmaya ve arkadaşlarıyla ortak zevkleri doğrultusunda oyuncak seçimi yapmaya başlayabilirler. Bu sebeple, oyuncak seçiminde daha fazla rol almalarını sağlamak ve ilgi alanlarını keşfetmelerinin önünü açmak önemli olabilir.
• Fiziksel gelişimini desteklemek için bisiklet, paten, kaykay ya da top gibi oyuncaklara yönlendirebilirsiniz.
• Arkadaşlarıyla vakit geçirirken bilişsel gelişiminin desteklenmeye devam etmesi için ise bilmece kitapları, aktivite kitapları ya da kuklalar gibi oyuncaklar edinebilirsiniz.
Belirtmek isteriz ki çocuk gelişiminde oyuncak seçimi üzerine hazırladığımız bu yazıyı, çocukların genel gelişim evrelerini düşünerek hazırladık. Ancak, her çocuğun gelişim düzeyi kendine özel olduğu için, çocuğunuzu gözlemleyerek desteklenmesi gereken yönlerini tespit etmenizi ve oyuncak seçiminde bu öznel koşulları da göz önüne almanızı tavsiye ederiz.