Sesli kitap, en basit haliyle, bir okuyucu tarafından seslendirilen basılı edebiyat eserlerinin dijital kaydı olarak tanımlanabilir. 2000’li yıllarla birlikte yetişkinler tarafından kullanımı artan sesli kitapların çocuklar için oluşturulan sürümlerinin gittikçe popüler olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle 0-6 yaş aralığındaki çocukları hedefleyen bu kitapların, basılı yayınların yardımcı özelliği olmanın yanı sıra uygulamalar ve diğer dijital platformlar aracığıyla daha erişilebilir bir hale geldiğini kolaylıkla fark edebiliriz. Peki, çocuklar için sesli kitaplar yararlı mıdır? Çocuklar için sesli kitap seçiminde dikkat edilmesi gerekenler nelerdir? Çocuklar için sesli kitaplar da hazırlayan Vimbo ailesi olarak, araştırmalarımız sonucunda elde ettiğimiz bilgilerin bir kısmını ve bu soruların cevaplarını sizlere açıklamaya çalışacağız.

Çocuklar İçin Sesli Kitapların Yararları

Çocuklara kitap okumanın faydaları düşünüldüğünde, birçoğunun sesli kitaplar için de geçerli olduğu kolaylıkla anlaşılabilir. Üstelik hem çocuklarımıza sağladığı erişim kolaylığı hem de profesyonellerce seslendirilmiş olmasından doğan faydaları olduğunu söyleyebiliriz.

• Öncelikle, her ne kadar çocuklarımıza daha çok vakit ayırmak ve onlara kitaplar okuyarak, birlikte kaliteli vakit geçirmek istesek de günümüzün çalışma koşulları buna el vermeyebilir. Böyle durumlarda, imdadımıza çocuklar için sesli kitaplar yetişebilir ve işimiz olduğu anlarda da çocuklarımız kitapların renkli dünyasından mahrum kalmayabilirler. Biz de bu süreçte hem çocuklarımıza eşlik edebilir hem de diğer işlerimizle ilgilenebiliriz.

• Bebeklikten itibaren kitapların dünyasıyla tanışan çocukların hem ileride iyi bir okuyucu olmaya daha eğilimli oldukları hem de bilişsel gelişimlerinin olumlu yönde etkilendiği göz önüne alınırsa çocuklar için sesli kitapların yararı anlaşılabilir. Özellikle, bebeklik döneminde sesli kitaplar dinleyen bir bebek, dil becerileri, hayal gücü, tonlamalara yatkınlık gibi yeteneklerini geliştirmekte yaşıtlarından bir adım öne geçebilir.

• Sesli kitapları, basılı kitaplardan ayıran en büyük özelliklerden biri de toplu bir okumaya olanak sağlıyor olması diyebiliriz. Özellikle, henüz okuma yazma öğrenmemiş olan 6 yaşından küçük çocuklarımız, sesli kitapları arkadaşlarıyla okuyabilir/dinleyebilir, üzerine konuşabilir ya da oyunlar üretebilirler. Basılı bir kitaptan sağlayabilecekleri tüm faydaları edinmenin yanı sıra sosyal becerileri ve hayal güçleri çok daha fazla desteklenebilir.

• Uzun araba yolculukları ya da ailece istirahat saatleri gibi zamanlarda da sesli kitap dinlemek oldukça yararlı olabilir. Böylece hem çocuklarımız kitaplardaki maceralara dalabilir hem de birlikte kaliteli vakit geçirerek, aramızdaki bağı kuvvetlendirebiliriz.

• Tonlamaları doğru yapılmış bir sesli kitap, çocukların doğru vurgulama gibi dil becerilerinin yanı sıra drama yeteneklerine de katkı sağlayabilir.

• Çocukların dinleyerek öğrenme ve algılama hızları biz yetişkinlerden daha fazla olduğu için, sesli kitaplar içeriklerine bağlı olarak çocukların dünyayı anlamlandırma sürecinde de oldukça faydalı olabilir.

• Sesli kitap dinleme alışkanlığı edinmiş bir çocuk, aynı zamanda iyi bir dinleyici olmayı da öğrenmiş çocuk olarak değerlendirilebilir. Böylece çocuğumuz kitaplardan sağladığı bilişsel faydaların yanı sıra sosyal becerilerini de geliştirebilir.

Çocuklar İçin Sesli Kitap Seçimi

Çocuklarımıza kitap seçerken dikkat ettiğimiz yaşa göre kitap seçimi kriterlerini, sesli kitaplar için de kullanabiliriz. O kriterlere ek olarak, sesli kitap özelinde dikkat edilmesi gereken bazı unsurlar olabilir;

• Çocuklarımızın, okuma yazma bilmeseler dahi, sesli kitaplara olan ulaşımının kolaylığından yukarıda bahsetmiştik. Bu durum yararlı olabileceği gibi, bizim gerekli önlemleri almamamız durumunda bazı olumsuzluklara yol açabilir; çünkü sesli kitap seçimindeki en önemli unsurlardan biri de güvenlik olabilir. İçeriklerini denetlemediğimiz yayınlara erişen çocuğumuz, özensiz hazırlanmış, gelişim düzeyini olumsuz etkileyecek kitapları dinleyebilir. Bu yüzden, eğer çocuklarımız yetişkin gözetimi olmadan sesli kitaplarla baş başa kalacaksa, onlara sesli kitapları teslim etmeden önce ön araştırma yaparak güvenilir platformlara yönlendirmek faydalı olabilir.

• Çocuklar için sesli kitap seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalardan biri de seslendirme olabilir. Seslendirmeyi yapan okuyucunun cinsiyete bağlı ses değişimlerinin abartılı olması ya da hayvanları vb. seslendirirken fazla yönlendirmeci davranması, tercih etmememizi gerektiren sebepler olarak görülebilir. Böylece, hem çocuğumuzun hayal dünyasının kısıtlanmasının önüne geçebilir hem de onu, toplumsal cinsiyet bazlı normlara maruz kalmaktan koruyabiliriz.

• Sesli kitap seçerken arka plan seslerine özen göstermek de önemli olabilir; çocuklarımızın hayal dünyasını kısıtlamayacak kitaplar daha yararlı olabilir. Örneğin, ormanda geçen bir hikayede arka planda sadece kuş cıvıltıları olması, çocuklarımızın hayal dünyasını kısıtlayabilir. Halbuki çocuklarımızın hayal dünyasında orman, kuş cıvıltılarının ötesinde de birçok çağrışıma sahip olabilir bu sebepten arka fon seslerinde çeşitlilik bulunan kitaplar veya arka fonu olmayan kitaplar bu çağrışımları daha çok destekleyebilir.

• Bir diğer önemli unsur olarak, seslendirme yapan okuyucunun ses tonunu görebiliriz; çünkü ses tonu ve rengi çocukların yaş grubuna uygun olan kitaplar, çocuklarımızın daha çok ilgisini çekerek okuma ve dinleme alışkanlıklarını pekiştirebilir.